Tự mở, nhượng quyền, góp vốn hay mua lại tiệm cũ?

Có bốn cách để có một tiệm: tự mở, mua nhượng quyền, góp vốn với người khác, hoặc mua lại một tiệm đang chạy. Cách nào cũng có mặt lợi, và cách nào cũng có một cái bẫy mà người bán, người rủ góp vốn, hay chính mình thường không nói ra.

Nội dung

Tự mở từ đầu

• Ưu điểm: Toàn quyền quyết định; không trả phí cho ai; xây thương hiệu của chính mình.
• Nhược điểm: Tự làm mọi thứ, tự chịu mọi rủi ro; mất thời gian xây dựng uy tín từ con số 0.
• Phù hợp: Người có tay nghề, chịu học quản trị — chính là học viên của khoá học này.

Mua nhượng quyền thương hiệu

• Lợi ích: Bên nhận nhượng quyền được kế thừa mô hình đã được thử nghiệm thành công, thương hiệu có sẵn, và thường được đào tạo cách quản lý.

Rủi ro cần biết:

• Phí định kỳ: Dù kinh doanh không thuận lợi, bên nhận quyền vẫn phải nộp phí định kỳ tính trên doanh số cho chủ thương hiệu.
• Lời hứa không có trong hợp đồng: Bên bán có thể nói "6 tháng hoàn vốn", nhưng lời hứa này thường không được ghi vào hợp đồng nên không có giá trị pháp lý.
• Biên lợi nhuận bị thu hẹp: Người mua nhượng quyền thường phải mua nguyên vật liệu từ thương hiệu và trả thêm phí, nên lợi nhuận vốn đã mỏng càng mỏng hơn.
• Phụ thuộc: Ít quyền chủ động về giá, sản phẩm, cách làm marketing.
• Hiệu ứng chuỗi: Một cơ sở khác trong chuỗi gặp sự cố, danh tiếng của tiệm mình cũng bị ảnh hưởng.

Trước khi mua:

• Hỏi trực tiếp những người đã mua và đang kinh doanh nhượng quyền của thương hiệu đó, thay vì chỉ nghe nhân viên kinh doanh.
• Kiểm tra thương hiệu đã được đăng ký bảo hộ nhãn hiệu chưa.
• Nhờ luật sư đọc hợp đồng trước khi ký.

Góp vốn với người khác

Góp vốn với bạn bè, người thân giúp có thêm tiền và thêm người chia việc. Nhưng rất nhiều mối quan hệ đổ vỡ vì góp vốn không rõ ràng.

Những điều phải thoả thuận bằng văn bản trước khi góp vốn:

• Mỗi người góp bao nhiêu (tiền, tay nghề, mặt bằng) và tỷ lệ sở hữu tương ứng.
• Ai quyết định việc gì (tuyển người, định giá, chi tiêu trên bao nhiêu tiền phải bàn chung).
• Người trực tiếp làm việc tại tiệm có nhận lương riêng không, bao nhiêu.
• Chia lợi nhuận khi nào, theo tỷ lệ nào; có giữ lại một phần để tái đầu tư không.
• Nếu một người muốn rút vốn hoặc nghỉ: định giá phần vốn thế nào, người còn lại có quyền mua trước không.
• Nếu làm ăn thua lỗ hoặc phải đóng cửa: chia lỗ, thanh lý tài sản thế nào.

Mua lại (sang nhượng) tiệm đang hoạt động

• Ưu điểm: Có sẵn mặt bằng, thiết bị, có thể có sẵn khách và thợ; mở cửa nhanh.
• Rủi ro: Tiệm bán vì đang lỗ; khách đi theo thợ cũ; nợ nhà cung cấp, nợ thẻ trả trước của khách; hợp đồng thuê sắp hết hạn; giấy phép không đầy đủ.

Câu hỏi bắt buộc trước khi mua:

• Vì sao chủ cũ bán?
• Doanh thu thực tế 6–12 tháng gần nhất là bao nhiêu (yêu cầu sổ sách, sao kê)?
• Hợp đồng thuê mặt bằng còn bao lâu? Chủ nhà có đồng ý cho người mới thuê tiếp không?
• Có bao nhiêu thẻ trả trước, liệu trình khách đã trả tiền nhưng chưa sử dụng? Ai chịu trách nhiệm?
• Thợ chính có ở lại không?

Chọn cách nào

Cách bắt đầu	Phù hợp khi
Tự mở	Có tay nghề, muốn xây thương hiệu riêng, chấp nhận đi chậm
Nhượng quyền	Có vốn, ít kinh nghiệm quản trị, chấp nhận làm theo quy chuẩn của người khác
Góp vốn	Cần thêm vốn hoặc kỹ năng bổ sung, và có thể thoả thuận rõ ràng bằng văn bản
Mua lại tiệm cũ	Muốn mở nhanh, và có khả năng kiểm tra kỹ sổ sách, hợp đồng

Bài tập module: chọn mô hình cho tiệm của mình

Bước 1. Chấm điểm các mô hình. Chọn 2–3 mô hình đang cân nhắc. Chấm từng tiêu chí từ 1 (không phù hợp) đến 5 (rất phù hợp).

Tiêu chí	Mô hình A	Mô hình B	Mô hình C
Phù hợp với tay nghề của tôi / thợ chính
Phù hợp với số vốn tôi có
Có nhu cầu từ khách hàng quanh khu vực tôi định mở
Tôi đáp ứng được điều kiện pháp lý
Tôi vận hành được với đội ngũ hiện có
Tôi thực sự thích làm mô hình này lâu dài
Tổng điểm

Bước 2. Chọn hình thức địa điểm: tại nhà · thuê mặt bằng · phục vụ tận nơi · thuê góc trong tiệm khác.

Bước 3. Chọn cách bắt đầu: tự mở · nhượng quyền · góp vốn · mua lại tiệm cũ.

Bước 4. Viết 3–5 câu giải thích lựa chọn. Ví dụ:

Tôi chọn mở tiệm nail nhỏ, thuê mặt bằng trong hẻm gần khu văn phòng, tự mở. Tôi có 5 năm làm nail và khoảng 30 khách quen. Tôi chưa chọn nail spa vì chưa có thợ massage và chưa tìm hiểu kỹ điều kiện pháp lý. Tôi sẽ cân nhắc thêm gội đầu dưỡng sinh sau 1 năm nếu tiệm ổn định.

Bài tập này được dùng lại ở Module 2 (định vị) và Module 11 (kế hoạch kinh doanh).

Việc làm ngay

Làm bài tập module: chấm điểm 2–3 mô hình, chọn hình thức địa điểm và cách bắt đầu, rồi viết 3–5 câu giải thích vào ô Bài tập. Nếu chọn góp vốn: mở checklist điều khoản, đánh dấu những mục chưa bàn với người kia, và hẹn một buổi bàn cho xong trước khi đặt cọc mặt bằng.